نام فایل : ميرزا حسين خان سپهسالارقزويني (مشيرالدوله) 19 ص

فرمت : .doc

تعداد صفحه/اسلاید : 20

حجم : 143 کیلوبایت

حسين يعقوبي
كلاس 352
ميرزا حسين خان سپهسالارقزويني (مشيرالدوله)
تاريخ روابط خارجي ايران به معناي واقعي آن، از زمان سلطنت  قاجاريه آغاز ميشود .گرچه قبل از آن افراد وفرستادگاني از جانب دول اروپايي به ايران آمد وشد مي كردند، اما از اوائل سلطنت قاجاريه است كه دول اروپايي به اهميت استراتژيكي ايران پي بردند وايران وارد عرصه سياست بين المللي شد. لذا بررسي ديپلماسي ايران ، ارتباط تنگاتنگي به شناخت چگونگي فعاليتها و اقدامات صورت گرفته در طول حكومت قاجار دارد.و همانا براي سلسله قاجاريه دوره سلطنت ناصرالدين شاه نقطه اوج آن است و حوادث و وقايع پيراموني اين زمان حساسيت آن را افزايش داده است تحولات جهاني و رقابت قدرتهاي بزرگ بين المللي از قبيل روس و انگليس و تا حدي فرانسه كه تاثير مهمي در داخل ايران داشته از آن جمله ميباشدكه هر لحظه موجبات تغيير تصميمات داخلي را فراهم ميكرد و استقلال ايران را به خطر ميانداخت. از ديگر مسائلي كه سلطنت پنجاه ساله ناصرالدين شاه را جلوه خاصي ميدهد آشنايي هرچه بيشتر ايرانيان با تمدن مغرب زمين است كه پيامد آن پيدا شدن لغات و واژههاي جديد چون آزادي، قانون، حكومت مشروطه و غيره بود و اين امر جز با تلاش برخي از افراد صاحب نفوذ تحصيل كرده در غرب امكان پذير نبود.
اين افراد روشنفكر كه اشاعه دهندگان قانون و آزادي جديد مغرب زمين در ايران بودند با گرته برداري از اين واژهها به شكلي خام و ناپخته به ترويج و تبليع اين افكار در داخل ميپرداختند و شاه نيز براي حفظ ظاهر و شايد به دليل سه سفر پياپي به غرب و ديدن فاصله كشورش با آنان اندكي به فكر افتاده بود كه اين فاصله را با دستوراتي شاهانه كم كند و ظاهر امر را آبرومند نمايد از جمله اين امور به خيال افتادن شاه براي تشكيل دارالشورا ميتوان نام برد.
آنچه در اين نوشتار مد نظر خواهد بود بررسي شرح حال يكي از صدر اعظم هاي عصر ناصري به نام ميرزا حسين خان سپهسالار است و در آن تلاش شده تا چگونگي به قدرت رسيدن ،شيوه صدارت ،مهمترين رويدادها واقدامات انجام شده او به روي كاغذ آورده شود. در  اين تحقيق از منابع زير استفاده شده است.
1- كتاب سياستگران دوره قاجار نوشته احمد خان ملك ساساني در مورد احوالات و اقدامات ميرزا به تفضيل توضيح داده است و نويسنده سعي كرده نه تنها نكات مثبت  بلكه نكات منفي اقدامات او را تشريح نمايد.
2- كتاب تحولات فرهنگي ايران در دوره قاجاريه نوشته دكتر احمد هاشميان شرح مختصري از ميرزا و ...... و القاب و مسئوليتهاي او با بياني ساده و روان نوشته شده است.
3- كتاب بازنگري در تاريخ قاجاريه نوشته ابونصر عضد قاجار (نوه مظفرالدين شاه و خواهرزاده مصدق) است كه در آن مطالبي از دوران قاجار گفته شده و شايد دركتب ديگر ذكر نشده باشد لكن ديد كلي نويسنده مثبت و از قاجار در نوشتههاي او به نيكي ياد شده است.
4- كتاب تاريخ مشروطه ايران نوشته احمد كسروي: نحوه نگارش اين كتاب كمي ادبي و ثقيل است و نويسنده با ديد مثبت اقدامات ميرزا را ارزيابي و از اقدامات منفي او همچون قرارداد رويتر تنها به اشارهايي كوتاه بسنده نموده است.
5- كتاب اميركبير و ايران نوشته فريدون آدميت: كتاب معتبر و كاملي است كه ميتوان به عنوان مرجعي مطمئن از آن استفاده نمود. در اين كتاب نويسنده توضيحاتي درخصوص اقدامات نظامي و اجتماعي ميرزا و همچنين خدمات پدرش ارائه نموده است.
6- در پايان نامه آقاي علي قنبرپور به نام بررسي نقش روشنفكران درانقلاب مشروطيت مطالب مختلفي در مورد ميرزا حسين خان مطرح شده است كه شامل مفاد قراردادها منعقده و اقدامات زمان صدارت وي ميباشد در اين پايان نامه از او به عنوان يك سكولاريست و كسي كه دين را از سياست جدا كرده و قدرت روحانيان را در دربار به حداقل رسانده ياد شده است.
7- آخرين منبع مورد استفاده در اين تحقيق اينترنت است كه مي توان به  سايت سازمان ميراث فرهنگي اشاره نمود
الف : قبل از صدارت
ميرزا حسين خان فرزند ميرزا نبي خان اميرديوان قزويني در سال 1243 ه . ق متولد شد. اجداد وي اهل علي آباد مازندران بوده و پدر بزرگ وي موسوم به عابدين بيك درقزوين درخدمت شاهزاده علينقي ميرزاي ركن الدوله حكمران قزوين به دلاكي وخاصه تراشي اشتغال داشت. بدين سبب دشمنان ميرزا حسين خان وي را دلاك زاده لقب مي دادند. پدروي دردستگاه حكومتي ركن الدوله مال وثروتي اندوخته ونردبان ترقي را طي نمود؛ به نحوي كه هم يكي از دختران فتحعلي شاه را به زني گرفت وهم به حكمراني اصفهان و فارس نائل آمد. درسال 1274 ه . ق حكمران شيراز شد و در رفع اختلافات بين لشكريان و كشوريان درشيراز توفيقاتي بدست آورد وچون ترتيب عروسي گلين خانم دختر احمد علي ميرزا را با ناصرالدين شاه به بهترين وجه فراهم نمود ، قرب ومنزلت وي نزد شاه افزايش يافت  .
رشد وترقي ميرزا حسين خان سپهسالار عمدتاً مرهون توجهات خاص اميركبيرمي باشد. نظربه روابط خاصي كه بين اميركبيرواميرديوان وجود داشت،اميركبيرپس از رسيدن به صدارت4 فرزند ذكور اميرديوان را به تهران خواسته و آنها را به كارهاي دولتي واداشت وميرزا حسين خان را كه فرزند بزرگ وي بود، براي تحصيل به خارج از كشور اعزام نمود  وچون فرد باهوشي بود وبه زبانهاي فرانسوي وعربي آشنا شد، بعد از مراجعت به كشور وكيل كارهاي پدرش گرديد ودروزارت امور خارجه مشغول انجام وظيفه شد و چون پدر وي فوت نمود، اميركبير او را به دليل مضيقه مالي به كار پردازي به بمبئي هند اعزام نمود . اقامت وي در بمبئي به مدت سه سال به طول انجاميد وبعد از سه سال با ثروت فراواني به ايران مراجعه نمود. درسال 1271 ه.ق يعني درزمان صدارت ميرزا آقا خان نوري با سمت جنرال قنسولي عازم مأموريت به تفليس شد. درسال 1275 ه.ق به سمت وزيرمختاري ايران دراسلامبول انتخاب گرديد. درسال 1280 موقتاً از اسلامبول به تهران فرا خوانده شد ودرسلك اجزاي دارالشوراي دولتي در آمده و مجدداً به اسلامبول بازگشت. درسال 1285 ه.ق يعني ده سال بعد از اشتغال به سمت جنرال قنسولي در اسلامبول، به تهران احضار و از درجه وزيرمختاري و ايلچي گري مخصوص به مقام سفارت كبري نايل آمد ومجدداً به اسلامبول رفت ومدت دو سال دراين سمت مشغول انجام وظيفه بود تا اينكه درسال 1287 ه.ق ترتيب عزيمت ناصرالدين شاه به عتبات عاليات را فراهم ساخت وبعد از اين مسافرت است كه خدمات وي دربغداد وعتبات و خارج از كشور موافق طبع ناصرالدين شاه قرارگرفت وشاه اورا باخود به تهران آورده ، ابتدا وزارت عدليه و وزارت وظايف و اوقاف و سپس درسال 1288 ه.ق به لقب سپهسالار اعظم مفتخر گشته و سمت سرداري كل سپاه ايران نيز به وي واگذار شد. البته علت انتخاب وي به وزارت عدليه بدين سبب بود كه خانواده وي سالها در ديوانخانه عدليه كار ميكردند .  همچنين دراين سال جزو اعضاي دارالشوراي كبري درآمد تا اينكه در29 شعبان سال 1288 ه.ق از طرف ناصرالدين شاه به صدر اعظمي انتخاب گرديد . در 21 سالي كه از زمان اعزام وي به بمبئي تا زمان انتخاب شدنش به صدر اعظمي سپري نمود ( 1267-1288 ) مشيرالدوله، هم از نظر اقتصادي ثروتمند گرديد وهم از نظر سياسي جايگاه ويژه اي براي خود دست و پا نمود.
عواملي كه موجب ثروتمند شدن وي گرديد عبارت بودند از:
1. هنگامي كه جنرال قنسول ايران در بمبئي بود با حمايت و راهنمايي آقا خان محلاتي كه با جناق يكديگر بودند درشرط بندي مسابقات اسبدواني شركت نموده و برنده گرديد. 
2. يكي از اتباع ثروتمند ايراني مقيم هند فوت نمود و چون وارثي نداشت ثروت وي نصيب مشيرالدوله شد.
3. هنگامي كه جنرال كنسول ايران در تفليس شد به علت بروز جنگ بين روسيه و عثمان ، قحطي در تفليس آغاز شد و قيمت مواد غذايي بشدت افزايش يافت . وي گندم از ايران خريده ، در تفليس با قيمت بالا به فروش مي رسانيد و بدين ترتيب ثروت فراواني بدست آورد. 1204 سال خدمت در اسلامبول موجب گرديد تا حقوق و مزاياي خوبي بدست آورد. از نظر سياسي عوامل ذيل موجب تقويت موقعيت وي گرديد :
• حمايت اميركبيراز خانواده وي.
• هوش و استعداد ذاتي مشيرالدوله.
• خدمات پدر و پسر به ناصرالدين شاه و ازدواج اين دو با دوتن از دختران فتحعلي شاه كه هردو از يك مادر بودند( ماه نوش خانم زن ميرزا نبي خان بود و ماه تابان خانم همسرميرزا حسين خان ) .
• مساعدتهايي كه حاجي ميرزا صفا از اجله عرفاي ايراني مقيم اسلامبول جهت برطرف شدن مشكلات شيعيان ايراني درخاك عثماني به عمل آورده ، مشيرالدوله آن را به حساب خود مي گذاشت .
• فراهم آوردن مقدمات سفر ناصرالدين شاه به عتبات عاليات و تشويق شاه به تجددگرايي وديدار از اروپا.
...